متروی رایگان، شهر دسترس‌پذیر نمی‌سازد؛ هزینه پنهان ۱۱۵ محله بدون ایستگاه

مسئله اصلی قیمت بلیت نیست؛ هزینه رسیدن به ایستگاه است

رایگان‌شدن بلیت، هزینه داخل شبکه را صفر می‌کند؛ اما برای ساکن محله‌ای که ایستگاه ندارد، سفر هنوز رایگان نیست. او باید پیاده‌روی طولانی، تاکسی اینترنتی، اتوبوس تغذیه‌کننده یا زمان انتظار بیشتری را تحمل کند. در اقتصاد شهری، زمان رفت‌وآمد هم هزینه است. بنابراین ممکن است بلیت برای ساکن مرکز شهر رایگان شود، اما خانوار کم‌درآمد حاشیه شهر همچنان بخش قابل‌توجهی از پول و وقت خود را صرف رسیدن به مترو کند.

این همان زاویه پنهان خبر است: یارانه عمومی لزوماً به محروم‌ترین گروه نمی‌رسد. هرکس به ایستگاه نزدیک‌تر است، بیشتر می‌تواند از سفر رایگان استفاده کند. در مقابل، محله فاقد ایستگاه ممکن است هم از مزیت شبکه محروم بماند و هم از بودجه‌ای که می‌توانست صرف اتصال همان محله شود سهم کمتری بگیرد.

چهار همت درآمد بلیت؛ کم یا تعیین‌کننده؟

درآمد سالانه پیش‌بینی‌شده از بلیت حدود چهار همت بوده؛ رقمی معادل نزدیک به ۱۰ درصد هزینه جاری مترو. این سهم برای پوشش کل هزینه‌ها کافی نیست، اما صفر هم نیست. براساس مقایسه گزارش، همین مبلغ می‌تواند معادل بهای حدود ۲۰۰ اتوبوس باشد. مسئله درست این نیست که «مترو رایگان باشد یا گران»؛ پرسش این است که هر تومان یارانه کجا بیشترین کاهش زمان سفر، آلودگی و نابرابری را ایجاد می‌کند.

سیاست بهتر چه شکلی دارد؟

راه‌حل فقط ساخت خط جدید نیست؛ چون پروژه‌های بزرگ سال‌ها زمان می‌برند. اتصال محله‌های محروم با اتوبوس‌های منظم و کوتاه‌مسیر، افزایش ناوگان خطوط موجود، قیمت‌گذاری هدفمند برای اقشار کم‌درآمد و حفظ بخشی از درآمد بلیت برای توسعه دسترسی می‌تواند زودتر نتیجه بدهد. رایگان‌سازی اگر بدون افزایش ظرفیت انجام شود، حتی ممکن است ازدحام را بیشتر و کیفیت سفر را پایین‌تر کند.

معیارهایی که باید بعداً بررسی شوند

• درصد جمعیت دارای دسترسی حداکثر ۵۰۰ متری به حمل‌ونقل عمومی پرتردد
• زمان واقعی سفر از در خانه تا محل کار، نه فقط زمان داخل قطار
• تعداد قطارها و میزان ازدحام در ساعات اوج
• سهم محله‌های کم‌برخوردار از بودجه توسعه شبکه

مطالب مرتبط

• چرا جابه‌جایی حاشیه‌نشینان فقر را حل نمی‌کند؟
• قیمت مسکن شرق و مرکز تهران؛ هزینه واقعی انتخاب محله