حق تقدم سهام چیست؟ خرید، فروش و تبدیل حق تقدم به سهم
حق تقدم سهام حقی است که هنگام افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، به سهامداران فعلی شرکت داده می‌شود تا پیش از دیگران بتوانند سهام جدید شرکت را خریداری کنند. هدف این است که درصد مالکیت سهامدار فعلی بدون فرصت مشارکت در افزایش سرمایه کاهش پیدا نکند.
حق تقدم در یک نگاه
- معمولاً هنگام افزایش سرمایه از محل آورده نقدی ایجاد می‌شود؛
- در پرتفوی با نمادی جدا از سهم اصلی نمایش داده می‌شود؛
- سهامدار می‌تواند آن را بفروشد یا با پرداخت مبلغ پذیره‌نویسی به سهم تبدیل کند؛
- مهلت استفاده از حق تقدم محدود است؛
- حق تقدم استفاده‌نشده معمولاً توسط شرکت فروخته و خالص مبلغ به ذی‌نفع پرداخت می‌شود.
چرا شرکت حق تقدم می‌دهد؟
وقتی شرکت سرمایه خود را با آورده نقدی افزایش می‌دهد، سهام جدید منتشر می‌شود. اگر سهامداران فعلی هیچ اولویتی نداشته باشند، درصد مالکیت آن‌ها کاهش می‌یابد. حق تقدم به آن‌ها فرصت می‌دهد متناسب با سهم قبلی خود در افزایش سرمایه شرکت کنند.
حق تقدم چگونه وارد پرتفوی می‌شود؟
پس از طی مراحل قانونی افزایش سرمایه، حق تقدم به سهامداران واجد شرایط تخصیص پیدا می‌کند و معمولاً با نمادی جداگانه در پرتفوی نمایش داده می‌شود. در بورس تهران، نماد حق تقدم اغلب با حرف «ح» از سهم اصلی قابل تشخیص است.
با حق تقدم چه کارهایی می‌توان انجام داد؟
۱. فروش حق تقدم
در دوره‌ای که نماد حق تقدم قابل معامله است، سهامدار می‌تواند آن را مانند یک ورقه بهادار در بازار بفروشد. قیمت حق تقدم معمولاً از قیمت سهم اصلی کمتر است، چون خریدار برای تبدیل آن به سهم باید مبلغ پذیره‌نویسی را هم بپردازد و تا ثبت افزایش سرمایه منتظر بماند.
۲. تبدیل حق تقدم به سهم
اگر می‌خواهید در افزایش سرمایه شرکت کنید، باید در مهلت اعلام‌شده فرم پذیره‌نویسی را تکمیل و مبلغ موردنیاز را طبق اطلاعیه شرکت پرداخت کنید. در افزایش سرمایه‌های متعارف از محل آورده نقدی، مبلغ اسمی هر سهم در ایران معمولاً ۱۰۰۰ ریال، یعنی ۱۰۰ تومان، است.
۳. هیچ کاری نکنیم
اگر در مهلت مقرر حق تقدم را نفروشید و مبلغ پذیره‌نویسی را هم پرداخت نکنید، آن حق به «حق تقدم استفاده‌نشده» تبدیل می‌شود. شرکت پس از طی تشریفات، این حق‌ها را می‌فروشد و خالص وجوه حاصل را پس از کسر هزینه‌های مربوط به صاحبان حق پرداخت می‌کند.
مهلت استفاده از حق تقدم چقدر است؟
قانون برای استفاده از حق تقدم یک بازه محدود در نظر گرفته است و در عمل دوره پذیره‌نویسی معمولاً حداقل حدود ۶۰ روز است. شرکت می‌تواند با مجوزهای لازم این مهلت را تمدید کند. تاریخ دقیق هر افزایش سرمایه را باید در اطلاعیه‌های رسمی شرکت و کدال بررسی کنید.
قیمت حق تقدم چگونه تعیین می‌شود؟
یک تقریب ساده این است که اختلاف قیمت سهم اصلی و مبلغ لازم برای تبدیل حق تقدم به سهم را در نظر بگیریم، اما قیمت واقعی حق تقدم در بازار بر اساس عرضه و تقاضا، زمان باقی‌مانده تا پایان دوره و انتظار معامله‌گران تغییر می‌کند.
مثال ساده حق تقدم
فرض کنید سهم اصلی ۵۰۰ تومان معامله می‌شود و برای تبدیل هر حق تقدم باید ۱۰۰ تومان پرداخت شود. از نظر تئوریک، ارزش حق تقدم می‌تواند حوالی ۴۰۰ تومان باشد؛ اما قیمت بازار ممکن است به دلیل ریسک، زمان انتظار و شرایط عرضه و تقاضا کمتر یا بیشتر از این مقدار باشد.
حق تقدم چه زمانی به سهم تبدیل می‌شود؟
تبدیل فوری نیست. پس از پایان پذیره‌نویسی، شرکت باید مراحل افزایش سرمایه و ثبت آن را تکمیل کند. بعد از ثبت، حق تقدم‌های استفاده‌شده به سهم عادی تبدیل می‌شوند. این فرآیند می‌تواند چند هفته یا چند ماه طول بکشد.
فرق حق تقدم با عرضه اولیه چیست؟
عرضه اولیه ورود سهام یک شرکت به بازار یا عرضه بخشی از سهام آن به سرمایه‌گذاران است؛ اما حق تقدم معمولاً مربوط به افزایش سرمایه شرکتی است که از قبل سهامدار دارد. اگر با IPO آشنا نیستید، راهنمای عرضه اولیه چیست؟ را بخوانید.
آیا خرید حق تقدم همیشه سودآور است؟
خیر. قیمت سهم اصلی ممکن است در دوره انتظار افت کند و فاصله قیمتی حق تقدم نیز تغییر کند. علاوه بر قیمت، زمان تبدیل، نقدشوندگی و وضعیت بنیادی شرکت باید بررسی شود. حق تقدم یک فرصت قطعی سود نیست.
حق تقدم استفاده‌نشده چیست؟
حق‌هایی که صاحبانشان در مهلت پذیره‌نویسی نه فروخته‌اند و نه مبلغ تبدیل را پرداخت کرده‌اند، استفاده‌نشده محسوب می‌شوند. شرکت این حق‌ها را در بازار می‌فروشد و پس از کسر هزینه‌ها، وجوه به سهامداران مربوط پرداخت می‌شود.
جمع‌بندی
حق تقدم به سهامدار فعلی اجازه می‌دهد در افزایش سرمایه شرکت سهم خود را حفظ کند. شما می‌توانید حق تقدم را بفروشید، مبلغ پذیره‌نویسی را بپردازید و آن را به سهم تبدیل کنید، یا در صورت عدم اقدام منتظر فروش حق تقدم استفاده‌نشده بمانید. مهلت‌ها و شرایط هر شرکت را از اطلاعیه‌های رسمی همان افزایش سرمایه بررسی کنید.