چک الکترونیکی چیست؟ ثبت، انتقال و نقشه راه حذف چک کاغذی
چک الکترونیکی نسخه دیجیتال چک بانکی است که صدور، ثبت، انتقال و کارسازی آن بدون نیاز به برگه فیزیکی انجام می‌شود. بانک مرکزی در سال ۱۴۰۵ توسعه این ابزار را سرعت داده و از اول مهر ۱۴۰۵ اجرای «نقشه راه توسعه چک الکترونیکی» را برای شبکه بانکی آغاز کرده است.
نقشه راه چک الکترونیکی در یک نگاه
- تا پایان آذر ۱۴۰۵: سهم هدف چک الکترونیکی ۲۵٪؛
- تا پایان اسفند ۱۴۰۵: ۴۰٪؛
- تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۶: ۶۰٪؛
- تا پایان تیر ۱۴۰۶: ۸۰٪.
این اهداف طبق بخشنامه رسمی بانک مرکزی در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ اعلام شده است. منبع: بانک مرکزی و روابط عمومی بانک مرکزی.
چک الکترونیکی چگونه کار می‌کند؟
جزئیات رابط کاربری بین بانک‌ها متفاوت است، اما اصل کار این است که چک به‌صورت دیجیتال صادر و در زیرساخت‌های بانکی ثبت می‌شود. گیرنده نیز می‌تواند آن را از مسیرهای غیرحضوری بانک خود پذیرش یا واگذار کند.
آیا چک الکترونیکی در سامانه صیاد ثبت می‌شود؟
بله. بانک مرکزی مقررات و کنترل‌های چک الکترونیکی را در سامانه صیاد توسعه داده است. در تیر ۱۴۰۵ نیز نحوه اعمال «قاعده ۸۰ درصد» برای چک‌های کاغذی و الکترونیکی از هم تفکیک شد تا استفاده از چک الکترونیکی وابسته به وضعیت برگه‌های کاغذی نباشد. برای آشنایی با فرآیند ثبت، تأیید و استعلام، راهنمای چک صیادی چیست؟ را ببینید.
منبع: بانک مرکزی، ۶ مرداد ۱۴۰۵.
قاعده ۸۰ درصد چیست؟
برای صدور دسته‌چک جدید، بخشی از برگه‌های دسته‌چک قبلی باید تعیین تکلیف شده باشند. بانک مرکزی در سال ۱۴۰۵ اعلام کرد کنترل این شرط برای چک کاغذی و الکترونیکی به‌صورت مستقل انجام می‌شود. هدف این تغییر، جلوگیری از محدودشدن توسعه چک الکترونیکی به دلیل وضعیت دسته‌چک کاغذی قبلی است.
تفاوت چک الکترونیکی و چک کاغذی چیست؟
| ویژگی | چک الکترونیکی | چک کاغذی |
|---|---|---|
| رسانه | دیجیتال | برگه فیزیکی |
| ثبت و انتقال | از مسیرهای بانکی و صیاد | برگه + ثبت صیاد |
| ریسک گم‌شدن برگه | ندارد | وجود دارد |
| واگذاری غیرحضوری | در حال توسعه و الزام شبکه بانکی | محدودتر |
آیا بانک‌ها موظف به ارائه خدمات غیرحضوری چک الکترونیکی هستند؟
بانک مرکزی اعلام کرده است که بانک‌ها باید امکان پذیرش و کارسازی غیرحضوری چک الکترونیکی را فراهم کنند و این موضوع به یکی از شاخص‌های ارزیابی عملکرد شبکه بانکی تبدیل شده است.
آیا چک کاغذی حذف می‌شود؟
جهت سیاست‌گذاری بانک مرکزی کاهش تدریجی وابستگی به چک کاغذی است. در نقشه راه ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶، همزمان با افزایش سهم چک الکترونیکی، تعداد مجاز برگه‌های دسته‌چک کاغذی برای اشخاص حقیقی مرحله‌به‌مرحله کاهش می‌یابد.
تعداد برگه‌های دسته‌چک کاغذی چه تغییری می‌کند؟
- مهر تا آذر ۱۴۰۵: حداکثر ۱۰۰ برگ برای اشخاص حقیقی؛
- دی تا اسفند ۱۴۰۵: حداکثر ۵۰ برگ؛
- فروردین تا اردیبهشت ۱۴۰۶: حداکثر ۲۵ برگ؛
- خرداد تا تیر ۱۴۰۶: حداکثر ۱۰ برگ.
مزیت چک الکترونیکی چیست؟
- کاهش ریسک مفقودی یا جعل برگه؛
- امکان انجام بخش بیشتری از فرآیند به‌صورت غیرحضوری؛
- ثبت ساختاریافته‌تر اطلاعات در سامانه بانکی؛
- پیگیری ساده‌تر وضعیت چک؛
- کاهش وابستگی به حمل و نگهداری دسته‌چک فیزیکی.
برای استفاده از چک الکترونیکی چه کار کنیم؟
خدمت دقیق به بانک شما بستگی دارد. وارد موبایل‌بانک یا اینترنت‌بانک رسمی شوید و بخش چک/صیاد را بررسی کنید. اگر گزینه چک الکترونیکی فعال نیست، از مرکز تماس یا شعبه بانک درباره زمان و شرایط ارائه آن سؤال کنید.
جمع‌بندی
چک الکترونیکی یکی از محورهای اصلی تحول پرداخت بانکی در ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ است. بانک مرکزی برای افزایش سهم آن هدف‌گذاری مرحله‌ای گذاشته و همزمان تعداد برگه‌های چک کاغذی را کاهش می‌دهد. برای استفاده عملی، شرایط و امکانات بانک خود را بررسی کنید.